ยกระดับการควบคุมเชื้อในระบบปรับอากาศ โดยไม่เพิ่มภาระระบบลม

มุมมอง Cold Plasma (NTP) ในท่อลม สำหรับผู้ออกแบบอาคารและวิศวกรระบบ

Table of Contents

โจทย์ที่ตกมาถึงผู้ออกแบบ มักไม่ใช่ "ติดตั้งอะไรได้บ้าง"

เมื่อเจ้าของอาคารขอให้ “ยกระดับการควบคุมเชื้อในอากาศ” — สำนักงาน โรงแรม สถานดูแลผู้สูงอายุ หรือพื้นที่ทั่วไปในสถานพยาบาล — คำถามจริงที่ผู้ออกแบบต้องตอบคือ

“ทำได้โดยไม่กระทบ pressure profile เดิม ไม่บวมค่าไฟ และไม่ต้องรื้อ AHU หรือไม่”

เพราะถ้าตอบผิด สิ่งที่ตามมาไม่ได้จบที่วันส่งมอบ แต่เป็นค่าไฟที่เจ้าของอาคารจ่ายไปอีก 15 ปี และคำถามว่าใครเป็นคนเลือกทางนี้

อาคารส่วนใหญ่ออกแบบระบบกรองไว้ที่ MERV 8–14 (pre-filter + bag filter) ซึ่งเพียงพอต่อการกรองฝุ่นทั่วไป แต่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อควบคุมเชื้อโดยตรง เมื่อต้องเพิ่มความสามารถด้านนี้ ทางเลือกที่คุ้นเคยมีสองทาง และทั้งสองมีต้นทุนที่ต้องชั่งน้ำหนัก

ทางเลือกที่ 1 — อัปเกรดเป็น HEPA และต้นทุนตลอดอายุอาคาร

HEPA เป็นตัวกรองอนุภาคเชิงกลที่มีประสิทธิภาพสูงมาก และในหลายพื้นที่คือสิ่งที่ข้อกำหนดบังคับ ไม่มีอะไรทดแทนได้

แต่ในบริบทของระบบท่อลม สิ่งที่ผู้ออกแบบต้องคำนวณคือ static pressure ที่เพิ่มขึ้น

ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ของผู้ผลิตตัวกรองชั้นนำ ตัวกรอง HEPA ระดับ H13 ตามมาตรฐาน EN 1822 มี initial pressure drop ราว 250 Pa ที่อัตราการไหลตามพิกัด และ ค่า final pressure drop ที่ผู้ผลิตแนะนำให้เปลี่ยนคือ 2 เท่าของค่าเริ่มต้น หรือราว 500 Pa (ค่าสูงสุดที่ยอมรับได้ 800 Pa)

ค่าที่วิศวกรใช้ออกแบบ fan จริงคือค่าเฉลี่ยระหว่าง initial กับ final — ราว 375 Pa

pressure drop ที่เพิ่มขึ้นนี้ไม่ได้หายไปไหน มันกลายเป็นภาระของ AHU fan ที่ต้องทำงานหนักขึ้น ทุกชั่วโมงที่ระบบเดิน เพื่อรักษา airflow และความดันในอาคารไว้ตามออกแบบ

ตัวอย่างการคำนวณ fan energy penalty

Fan power ที่เพิ่ม (kW) = Q (m³/s) × ΔP (Pa) ÷ (η × 1,000) โดย η = ประสิทธิภาพ fan และ motor รวม ≈ 0.6

สมมติ AHU ขนาด 10,000 m³/h (2.78 m³/s) · เดินเครื่อง 24 ชั่วโมงต่อวัน · ค่าไฟเชิงพาณิชย์ราว 4 บาทต่อหน่วย · ใช้ ΔP = 350 Pa ซึ่งต่ำกว่าค่าออกแบบ 375 Pa เพื่อให้เป็นตัวเลขฝั่ง conservative

รายการ

ค่า

ΔP ที่ HEPA เพิ่ม (ใช้ในการคำนวณ)

350 Pa

Fan power ที่เพิ่ม

~1.6 kW

พลังงานส่วนเกินต่อปี

~14,000 kWh

ค่าไฟส่วนเกินต่อปี ต่อ AHU หนึ่งตัว

~฿56,000

ตลอดอายุอาคาร 15 ปี ต่อ AHU หนึ่งตัว

~฿780,000 ขึ้นไป

หมายเหตุสำคัญ: ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างการคำนวณตามสมมติฐานที่ระบุไว้เท่านั้น ค่าจริงเปลี่ยนตาม airflow ชั่วโมงเดินเครื่อง ประสิทธิภาพ fan และอัตราค่าไฟของแต่ละอาคาร — ควรคำนวณจากพารามิเตอร์จริงของระบบนั้น

และตัวเลขนี้ยัง ไม่รวม ค่าเปลี่ยน filter media ตามรอบ งานบำรุงรักษา และในหลายกรณีอาจต้อง oversize fan หรือ motor หรือปรับ ductwork ตั้งแต่ต้น เพื่อรองรับ static pressure ที่สูงขึ้น

ทางเลือกที่ 2 — UV-C ในกล่อง AHU ทำงานได้ดี แต่จบที่กล่อง

UV-C (UVGI) ในระบบปรับอากาศถูกออกแบบมาเพื่อฉายที่ cooling coil และ drain pan เป็นหลัก ป้องกัน biofilm และเชื้อราสะสม รวมถึงจัดการเชื้อที่ลอยผ่านลำแสงภายในกล่อง AHU — ทำหน้าที่นี้ได้ดีและเป็นเทคโนโลยีที่พิสูจน์แล้ว

ข้อจำกัดเชิงหลักการที่ผู้ออกแบบควรรู้ก่อนวางในแบบ

  • ทำงานแบบ line-of-sight จัดการเฉพาะบริเวณที่ลำแสงส่องถึงโดยตรง เชื้อในมุมอับหรือที่ไม่ผ่านลำแสงจะไม่ได้รับผล
  • ไม่มีฤทธิ์ต่อเนื่อง downstream เมื่ออากาศออกจากกล่อง AHU เข้าสู่ห้องแล้ว UV-C ไม่มีผลอีกต่อไป เชื้อที่เกิดขึ้นภายในห้องจะไม่ถูกจัดการจนกว่าจะถูกดูดกลับมาผ่าน coil อีกรอบ
  • contact time สั้น อากาศไหลผ่านลำแสงด้วยความเร็วสูง UV dose ที่ได้จริงจึงมีจำกัด
  • ต้องบำรุงรักษา หลอดเสื่อมตามชั่วโมงใช้งาน และ quartz sleeve ที่สกปรกจะลดกำลังส่องลงเงียบๆ โดยไม่แสดงอาการ

UV-C ทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้ AHU กลายเป็นแหล่งแพร่เชื้อได้ดี แต่ผลของมันจบที่กล่องเครื่อง ไม่ต่อเนื่องไปถึงพื้นที่ใช้งานปลายทาง

Cold Plasma ในท่อลม — ทำงานคนละหลักการ

cold_plasma_duct_seies

"ตัวเล็กแค่นี้ ครอบคลุมทั้งพื้นที่ได้อย่างไร"

คำถามที่ผู้ออกแบบและเจ้าของอาคารถามบ่อยที่สุด และคำตอบอยู่ที่การเข้าใจว่า ตัวเครื่องไม่ใช่ตัวฆ่าเชื้อ

ตัวเครื่องทำหน้าที่เป็นแหล่งผลิตไอออน ส่วนสิ่งที่เข้าไปจัดการเชื้อจริงคือไอออนและ reactive species ที่ถูกกระแสลมของระบบพากระจายไปทั่วพื้นที่

ด้วยเหตุนี้ การ sizing จึงไม่ได้อิงขนาดกล่องเครื่อง แต่อิงปริมาณไอออนที่ผลิตได้ต่อปริมาตรอากาศและอัตราการไหลที่ระบบต้องการ

การติดตั้ง 1 ชุดหรือ 4 ชุด จึงเป็นการปรับปริมาณสารออกฤทธิ์ให้เหมาะกับปริมาตรอากาศที่ต้องดูแล ไม่ใช่การเพิ่มพื้นที่กรองแบบตัวกรองทั่วไป

คำถามแรกที่เราถามทุกครั้งก่อนเสนอรุ่น จึงเป็นปริมาตรอากาศและปริมาตรห้องเป็นลูกบาศก์เมตร ไม่ใช่ขนาดพื้นที่เป็นตารางเมตร

สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ถูก เพื่อการออกแบบที่ยั่งยืน

เพื่อความโปร่งใสเชิงวิศวกรรม Cold Plasma ไม่ใช่การทดแทน HEPA และไม่ควรวางตำแหน่งเช่นนั้น

  • HEPA คือการกรองอนุภาคเชิงกล สำหรับพื้นที่ที่ต้องควบคุม particle count ตามระดับที่ข้อกำหนดบังคับ เช่น cleanroom ห้องผ่าตัด ห้อง isolation — Cold Plasma ไม่ทดแทนบทบาทนี้ และไม่ควรถูกเสนอให้ทดแทน
  • Cold Plasma คือการเสริมการฆ่าเชื้อให้ระบบเดิม โดยไม่เพิ่มภาระ fan — เป็นคนละหน้าที่ ระบบที่ออกแบบดีใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน
  • ผลลัพธ์เป็นการลดและยับยั้งเชื้อ ซึ่งขึ้นอยู่กับการหมุนเวียนอากาศ ความเข้มข้นของไอออน และ contact time ไม่ใช่การฆ่าเชื้อ 100% แบบรับประกัน
  • ระบบนี้มีชิ้นส่วนสิ้นเปลืองที่ต้องเปลี่ยนตามอายุการใช้งาน ไม่ใช่ติดตั้งครั้งเดียวจบ ควรรวมไว้ในการคำนวณต้นทุนตลอดอายุระบบ

Positioning ที่ถูกต้องต่อผู้ออกแบบ

ไม่ใช่ “ถูกกว่า HEPA” แต่คือ

เพิ่มความสามารถในการควบคุมเชื้อให้ระบบปรับอากาศเดิม โดยไม่แตะ pressure profile ไม่ต้อง oversize fan และไม่ต้องออกแบบระบบลมใหม่

แนวทางประเมินความเหมาะสมกับอาคารจริง

สำหรับผู้ออกแบบที่ต้องการข้อมูลจริงก่อนใส่ลงในแบบทั้งระบบ แนวทางที่สอดคล้องกับหลักการออกแบบเชิงหลักฐานคือ

  1. เลือกโซน AHU ตัวอย่าง ที่มีปริมาตรอากาศและ occupancy ชัดเจน วัดได้
  2. วัด baseline ก่อนติดตั้ง — เชื้อในอากาศและพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องกับโจทย์ของอาคารนั้น
  3. ติดตั้งตาม sizing ที่คำนวณจากอัตราการไหลจริง ไม่ใช่จากขนาดพื้นที่
  4. วัดผลซ้ำในเงื่อนไขเดียวกัน แล้วประเมินร่วมกับต้นทุนพลังงานและบำรุงรักษาตลอดอายุระบบ

วิธีนี้ให้ข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจได้จริง และป้องกันการเลือกจากสเปกกระดาษเพียงอย่างเดียว

สำหรับโครงการขนาดใหญ่ที่ต้องใช้ตัวเลขประกอบการอนุมัติ เราจัดการวัดผลก่อนและหลังในพื้นที่จริงได้ คุยกันเป็นรายโครงการ

ก่อนตัดสินใจ ขอดูหลักฐานก่อน

ผลทดสอบของระบบที่เราติดตั้ง — จากห้องปฏิบัติการในยุโรปและจากการวัดในพื้นที่ใช้งานจริงในไทยและสิงคโปร์ พร้อมชื่อห้องปฏิบัติการ ปริมาตรห้องเป็นลูกบาศก์เมตร เงื่อนไขการทดสอบ และจุดที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ — อยู่ที่ [ผลทดสอบและหลักฐาน] ถ้าต้องการให้เราช่วยดูความเหมาะสมกับระบบของอาคาร ส่งข้อมูลอัตราการไหลของ AHU และลักษณะการใช้งานมา เราประเมินให้ และบอกตรงๆ ถ้าพื้นที่นั้นควรแก้เรื่องอื่นก่อน

Leave a Comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *

Scroll to Top